ترجمه :ذبیح الله اولاد

کپی رایت (حق مولف و مصنف ) واژه ای حقوقی است که به خالق آثار ادبی و هنری اعطاء شده است . نوع آثاری که تحت کپی رایت حمایت می شوند شامل آثار ادبی از قبیل : رمانها یا داستانهای کوتاه ، اشعار ، بازیها ، آثارو کتب مخصوص مراجعات علمی و ادبی و غیره ، روزنامه ها و برنامه های رایانه ای ، بانکهای اطلاعاتی و فیلمهاست . خالق آثار در بهره برداری از آثار خود حق انحصاری دارند و استفاده از این حق را می توانند تحت شرایط مشخص و توافق شده ای به دیگران نیز اعطاء کنند 0 خالق یک اثر می تواند به دیگران نسبت به تکثیر ، ترجمه ، اقتباس و....... اجازه دهد.
مقاله حاضر بر مبنای گزارشی فراهم شده که با همکاری برنامه عمران سازمان ملل متحد (PDNU) توسط دفتر بین الملل سازمان جهانی مالکیت معنوی (OPIW) تهیه گردیده و در کنفرانس جولای 1996 کشورهای آسیا و اقیانوسیه وسیله خانم مری بث پیترز ( sreteP hteb yraM ssiM ) از ایلات متحده آمریکا به این کنفرانس ارائه گردیده است .

مفاهیم اساسی کپی رایت

الف ) مقدمه :
(نبوغ بشر منبع همه آثار هنری و اختراعات است . این آثار تضمینی جهت شایستگی و سزاوار زندگی بودن بشر است . وطیفه کشور است که با کوشش و پشتکار از حمایت هنرها و اختراعات اطمینان حاصل نماید) 0
1- کتیبه مذکور بر بالای راهروی ورودی مقر سازمان جهانی مالکیت معنوی (OPIW)1 در ژنو توسط دبیر کل سابق این سازمان آقای دکتر آرپاد بوخش 2 نوشته شده است .این جملات اهمیت فرهنگی اجتماعی و اقتصادی حمایت موثر و کافی از مالکیت معنوی را مورد تاکید قرار می دهند 0
2- هدف این مقاله عبارت از تشریح مبانی کپی رایت و رویه عملی آن به منظور آماده نمودن زمینه کار جهت مقالاتی که بعدا" خواهد آمد ، میباشد 0
3- کپی رایت بخشی از مفهوم مالکیت معنوی است که به خالق آن حق مالکیت نسبت به اثروی می دهد و این حق تحت قوانین داخلی اغلب کشورها به منظور برانگیختن خلاقیت معنوی بشر ، در دسترس عموم قراردادن نتایج و ثمرات این خلاقیت ، و حصول اطمینان از اینکه تجارت بین المللی کالاها و خدمات که توسط حقوق مالکیت معنوی حمایت گردیده مجاز به رشد و پیشرفت بر مبنای یک سیستم نرم و روان و قوانین داخلی هماهنگ شده و موزون می باشد ، به رسمیت شناخته شده است .
4- در کشورهای لاتین زبان اصطلاح (مالکیت معنوی ) فقط شامل کپی رایت می باشد 0 اما قلمرو بین المللی این اصطلاح هم شامل کپی رایت و هم شامل مالکیت صنعتی بود که در نتیجه سیر تکامل تدریجی این دو اتحادیه بین المللی که در اواخر قرن نوزدهم به وجود آمد هر دو نوع مالکیت معنوی تحت حمایت واقع شد ، اتحادیه پاریس که با کنوانسیون پاریس جهت حمایت از مالکیت صنعتی در سال 1883 ایجاد گردید و اتحادیه برن که بر اساس کنوانسیون برن جهت حمایت از آثار ادبی و هنری در سال 1886 تاسیس گردید 0 بر اساس هر یک از این کنوانسیونها دبیر خانه ای تحت عنوان (دفتر بین الملل ) به منظور انجام مدیریت ایجاد گردید که این دو دبیرخانه در سال 1893 با یکدیگر ادغام گردیدند 0
دبیر خانه ادغام شده ای که بدین ترتیب حاصل شد تحت عناوین گوناگونی شناخته می شد که آخرین این اسامی عبارت بودند از(دفتر بین الملل متحد جهت حمایت از مالکیت معنوی ) که حروف اول نام فرانسوی آن ( IPRIB) بود که بعدها به چیزی تبدیل شد که امروزه به نام (OPIW) شناخته می شود 0
5- امروزه اصطلاح (مالکیت معنوی ) به نحو وسیعتری به کار برده می شود بطوریکه همه خلاقیتهای ذهنی بشر را در بر می گیرد 0 البته ماده 2 (iiiV)کنوانسیون تاسیس سازمان جهانی مالکیت معنوی ، مالکیت معنوی را به این ترتیب تعریف نمی کند بلکه لیست موضوعات ذیل را که بوسیله حقوق مالکیت معنوی حمایت می گردند ، ارائه می دهد : کارهای ادبی ،هنری و علمی ، اجراها و نمایشهای هنرمندان ، صوت و صدا و پخش برنامه های تصویری ، اختراعات در همه رشته ها یا زمینه های تلاش و کوشش بشری ، اکتشافات علمی ، طرحهای صنعتی ، علائم تجارتی ، علائم خدماتی ، اسامی تجارتی و نشانه ها و تعینات ، حمایت در مقابل رقابت غیر عادلانه و کلیه حقوق دیگر ناشی از فعالیت معنوی در رشته های صنعتی ، علمی ، ادبی و هنری 0
6- مستقیم ترین منبع حمایت از مالکیت معنوی ، قوانین ملی (حقوق داخلی ) است . منابع دیگر شامل اسناد حقوقی مراجع یا تشکلهای منطقه ای متشکل از گروه کشورها (از قبیل دستورالعملهای صادره از اتحادیه اروپا ) ، قراردادهای دوجانبه یا همه جانبه بین کشورها که حاوی مقرراتی راجع به مالکیت معنوی است (ازقبیل قرارداد تجارت آزاد آمریکای شمالی ) ،و قراردادهای چند جانبه از قبیل کنوانسیون برن و موافقت نامه اخیر راجع به جنبه های تجاری حقوق مالکیت معنوی (موافقت نامه SPIRT) 1 ، منعقد شده بر اساس مذاکرات دور اروگوئه تحت گات (TTAG) 2 سابق (که اکنون OTW )3 می باشد (سازمان تجارت جهانی ) 0

مالکیت
7- به منظور دستیابی به درک بهتر و کاملتر از مفهوم مالکیت معنوی ، مفید خواهد بود که به طور کلی از مفهوم (مالکیت )شروع کنیم 0 مهمترین خصوصیت مالکیت اینست که مالک یا دارنده آن میتواند هر طور که می خواهد از آن استفاده کند 0هیچ فرد دیگری نمی تواند بدون اجازه مالک به طور قانونی از ملک یا مال او استفاده کند 0صاحب ملک یا مال می تواند شخص حقیقی و یا شخص حقوقی مانند یک شرکت باشد 0
8- به طور کلی سه نوع مالکیت وجود دارد : یک نوع مالکیت مشتمل بر اشیاء منقول است مانند مالکیت ساعت مچی ، اتومبیل یا لوازم منزل این نوع مالکیت در برخی سیستمهای حقوقی به عنوان (مالکیت منقول ) 1شناخته شده است . هیچ کس به جز صاحب یا مالک ساعت مچی ، اتومبیل یا لوازم منزل نمی تواند از این موارد مالکیت استفاده نماید 0به این حقوق قانونی (حقوق انحصاری ) 2 می گویند زیرا مالک دارای حقوق انحصاری در استفاده از مال خود می باشد 0طبیعی است که مالک می تواند به دیگران اجازه دهد که از مال او استفاده کنند اما بدون چنین مجوزی استفاده دیگران غیر قانونی است .
9- نوع دوم مالکیت (مالکیت غیر منقول ) 3 یا آنطوریکه برخی اوقات شناخته می شود (مالکیت واقعی ) 4 است .زمین و اشیائی که به طور دائم روی آن نصب شده اند از قبیل منزل ، اموال غیرمنقول میباشند زیرا این اموال قابل حرکت دادن و جابجائی نمی باشند (و یا جابجائی آن مسلزم ایراد خسارت است ) 0
10 - نوع سوم مالکیت (مالکیت معنوی ) 5 است که از خلاقیتهای ذهن بشر یعنی هوش یا درک بشر حمایت می کند 0 بدین جهت است که این نوع مالکیت را (مالکیت معنوی ) نامیده اند.

مالکیت معنوی
11- همانطوریکه فوقا" اشاره شد مالکیت معنوی به دو شاخه تقسیم گردیده 0 (مالکیت صنعتی )که از اختراعات جمایت می کند ،و (کپی رایت ) که از آثار ادبی و هنری و همچنین خلاقیتهای در زمینه به اصطلاح (حقوق وابسته ) حمایت می نماید. هر چند انواع دیگری از مالکیت معنوی نیز وجود دارد ، مع الوصف جهت مقاصداین مقاله مفید است که تمایزبین مالکیت صنعتی و کپی رایت از نظر اختلاف اساسی بین اختراعات و آثار ادبی و هنری روشن گردد. 12- اختراعات را می توان ( به مفهوم غیر حقوقی آن ) به عنوان راه حلهای جدید برای مشکلات فنی و تکنیکی تعریف کرد 0 این راه حلهای جدید ایده ها و عقایدی هستند که قابل حمایت می باشند و تحت قانون ثبت اختراع ضرورتی به ارائه آن در یک قالب و یا شکل فیزیکی نیست 0بنابراین حمایتی که به مخترعین اعطاء می شود عبارت از حمایت در مقابل هر گونه استفاده غیر مجاز دیگران از موضوع اختراع است .حتی شخصی که بعدا" و به طور مستقل همان اختراع را به عمل می آورد ، بدون اینکه آنرا کپی و تقلیدنموده باشد و بدون اینکه از کار مخترع اول آگاهی داشته باشد ،مع - الوصف باید قبل از بهره برداری آن مجوز کسب نماید 0
13- آثار ادبی و هنری شامل کتب ، موسیقی ، آثار هنرهای تجسمی از قبیل نقاشی و مجسمه سازی و کارهای متکی به تکنولوژی مانند برنامه های کامپیوتری و پایگاههای اطلاعاتی الکترونیکی می باشد و بر خلاف حمایت از اختراعات ، قانون کپی رایت از شکل بیان عقیده حمایت می کند نه خود عقیده 0 خلاقیتی که تحت کپی رایت حمایت می شود عبارتست از خلاقیت در انتخاب و ترتیب کلمات ، نوتهای موسیقی ، رنگها و شکلها 0 قانون کپی رایت از صاحب کپی رایت در رابطه با کار ادبی یا هنری وی در مقابل آنهائی که کار اورا کپی می کنند و یا به طریق دیگر فرم یا شکلی را که درقالب آن کار یا اثر اصلی توسط نویسنده بیان گردیده برداشت یا مورد سوءاستفاده قرار می دهند ، حمایت می کند 0
14- از این اختلاف اساسی بین اختراعات و آثار ادبی و هنری میتوان دریافت که حمایت قانونی فراهم شده جهت هر یک از اینها نیز متفاوت است . از آنجا که حمایت از اختراعات یک حق انحصاری در بهره برداری از یک عقیده یا فکر فراهم می سازد ، طول مدت این حمایت کوتاه است . معمولا" حدود20 سال می باشد 0 این حقیقت که اختراع تحت حمایت می باشد بایستی به اطلاع عموم نیز برسد 0
بایستی یک آگهی رسمی مبنی بر اینکه یک اختراع خاص که به طور کامل تشریح گردیده ، به مدت سنوات مشخص و معین ، در تملک مالک خاصی است ، به عمل آید ، به عبارت دیگر اختراع حمایت شده باید در یک دفتر رسمی جهت اطلاع عموم فاش شود و مالک آن نیز اطمینان حاصل کند که اختراع او در دفتر ثبت می گردد.
15- بالعکس ، حمایت حقوقی از آثار ادبی و هنری تحت حمایت کپی رایت فقط استفاده غیر مجاز از بیان عقیده و فکر را جلوگیری می نماید 0 شخصی که عقیده و فکری را جهت اطلاع عموم فاش ساخته نمی تواند بدون برخورداری از حمایت تحت قانون ثبت اختراع از استفاده اشخاص ثالث نسبت به این عقیده یا فکر جلوگیری نماید. بنابراین دوره حمایت می تواند خیلی طولانی تر از مورد حمایت از عقاید و افکار باشد بدون اینکه در این رابطه لطمه و صدمه ای به منافع عموم وارد شود 0 مضاف بر این ممکن است قانون اعلامی باشد (کما اینکه در اغلب کشورها چنین است ) ، به عبارت دیگر ممکن است قانون مقرر دارد که نویسنده کار اصلی این حق را دارد که اشخاص دیگر را از تقلید یا کپی برداری یا هر نوع استفاده دیگر نسبت به اثر خود جلوگیری نماید 0بر اساس قانون کپی رایت ضرورتی به داشتن یک دفتر عمومی ثبت آثار حمایت شده به وسیله کپی رایت نمی باشد 0

ب ) کپی رایت (حق مولف و مصنف ):
16 - آنچه فوقا" ذکر شد فقط یک مقدمه بود 0 بخش بعدی این مقاله به تشریح ساختار کلی مقررات کپی رایت خواهد پرداخت و به بخشهای ذیل تقسیم بندی می شود :
(1) آثاری که تحت کپی رایت حمایت می شوند (2) حقوق اعطاء شده به دارنده یا مالک کپی رایت (3) دامنه شمول یا قلمرو این حقوق (محدودیتهای وارده بر این حقوق ) (4) مالکیت و انتقال کپی رایت (5) و اعمال و اجرای این حقوق 0

(1)آثار حمایت شده :
17- بخشی از ماده 2 کنوانسیون برن به شرح ذیل مقرر می دارد : (اصطلاح آثار ادبی و هنری ) شامل هر گونه محصول یا تولید در حوزه ادبی ، هنری و علمی صرفنظر از سبک یا شکل آن خواهد بود ، از قبیل کتب ، جزوات و سایر نوشتجات ، سخنرانیها ، خطابه ها ، موعظه ها یا اندرزها و سایر آثار با همان ماهیت و طبیعت ، آثار دراماتیک یا آثار موزیکال دراماتیک ، آثار مربوط به حرکات موزون و هنر رقص آرائی (در تئاتر و غیره ) و برنامه های سرگرم کننده در نمایشهائی که به صورت بی صدا و گنگ اجرا میشود 0 قطغات ترکیبات موسیقی همراه با کلمات یا بدون کلمات ، آثار سینما توگرافی که به آنها کارهای تلفیق شده یا یکسان که بایک فرآیند مشابه در قالب سینماتوگرافی ابراز یا بیان شده 0آثار رسم ، نقاشی ، معماری (سبک معماری ) ، مجسمه سازی ، حکاکی و حجاری (روی سنگ ) ، آثار عکاسی (فتوگرافی ) که به آنها کارهای تلفیق شده یا یکسان که با یک فرآیند مشابه در قالب فتوگرافی ابراز یا بیان شده ، آثار مربوط به هنر کاربردی ، تمثالها یا تصاویر ، نقشه ها ، برنامه یا طرحها ، پیش نویسهای آزمایش چیزی (نقشه های ساده ) و آثار سه بعدی مربوط به جغرافی ، توپوگرافی (مساحی یا نقشه برداری زمین )،معماری یا علوم ....... ترجمه ، جرح و تعدیل (اقتباس ) ، نظم و ترتیب های موسیقی وسایر تغییرات مربوط به یک اثر ادبی یا هنری به عنوان آثار اصیل بدون اینکه لطمه ای به کپی رایت در کار اصیل وارد شود ، حمایت خواهد شد........مجموعه آثار ادبی و هنری از قبیل دایرت المعارف ها و گلچین های ادبی (منتخبات نظم و نثر ) که به جهت ترتیب و انتخاب محتویات آنها بدون اینکه در هر یک از آثاری که بخشی از این قبیل مجموعه ها را تشکیل می دهند لطمه ای به کپی رلیت وارد شود دربردارنده خلاقیت معنوی هستند نیز حمایت خواهد شد ) 0
18- از این ماده می توان دریافت که کپی رایت شامل تولید یا خلق هر گونه اثر در قلمرو ادبی ، علمی و هنری با هر شکل وقالب و اسلوب بیان می باشد 0 اصطلاح (آثار ادبی و هنری ) یک مفهوم کلی است جهت حمایت از کپی رایت که مشتمل بر هر گونه اثر یاکار اصلی نویسندگی است قطع نظر از استحقاق یا شایستگی ادبی و هنری آن (به عبارت دیکر ممکن است اثری به عنوان یک اثر ادبی و هنری شناخته نشود و یا ارزش یک کار ادبی و هنری را نداشته باشد مع الوصف چون اصالت دارد و از دیگری تقلید نشده تحت کپی رایت قابل حمایت است )0
19- تمام کشورهائی که عضو کنوانسیون برن هستند و نیز بسیاری دیگر از کشورها تحت قوانین کپی رایت خودشان طبقات یا دستجات آثار مشمول در لیست مذکور را تحت پوشش حمایت قانونی قرار داده اند 0این امر نشانگر این است و مثالهائی را ارائه می دهد نسبت به اینکه منظور از اصطلاح (هر گونه تولید یا محصول درحوزه یا قلمرو ادبی ، علمی و هنری ) چیست 0 در لیست مذکور قصد بر این نیست که سبکها یااشکال اظهار یا بیانی که با قانون کپی رایت حمایت می شوند ، محدود گردند 0 این لیست یک لیست جامع و کامل و شامل همه جزئیات نیست 0 سایر سبکها یا اشکال بیان واظهار آثاری که در محدوده ادبی ، علمی و هنری بوده و در این لیست شامل نگردیده اند نیز وسیله بسیاری از قوانین کپی رایت حمایت می گردند 0
20- برنامه های رایانه ای مثال خوبی از نوع کاری هستند که در لیست موارد مذکور در کنوانسیون برن نامی از آنها به میان نیامده است ، اما بدون تردید این برنامه ها در مفهوم (تولید یا محصول در حوزه ادبی ، علمی و هنری ) در چهارچوب معنی و مفاد ماده 2 کنوانسیون گنجانده شده است و به درستی برنامه های رایانه ای تحت قوانین کپی رایت برخی کشورها و نیز تحت موافقت نامه SPIRT حمایت می شوند 0یک برنامه رایانه ای مجموعه ای از آموزشها یا تعلیمات است که به منظور قادر ساختن رایانه جهت اجرا وظیفه ای مشخص عملیات آن را کنترل می کند 0 مانند ذخیره سازی و فراخوانی اطلاعات 0 یک برنامه رایانه ای توسط یک برنامه نویس (انسان ) یا بیشتر تولید می شود اما همین برنامه رایانه در سبک یا اسلوب یا شکل بیان نهائی آن فقط مستقیما" توسط ماشین قابل فهم و استنباط می گردد (یعنی رایانه ) و نه انسان 0 مثال جدید دیگر از نوع کار یا اثری که در ماده 2 کنوانسیون برن ذکری از آن به میان نیامده ولی به وضوح در مفهوم خلاقیت یا تولید(در قلمرو یا حوزه ادبی ، علمی و هنری ) شامل گردیده ، محصولات رسانه های چند گانه می باشد 0 ضمن اینکه تا کنون تعریف حقوقی قابل قبولی در این خصوص ارائه نشده اتفاق آراء یا اجماعی وجود دارد مبنی بر اینکه ترکیب صدا ، متن و تصاویر در یک چهارچوب دیجیتال (شماره ای ) که توسط یک برنامه رایانه ای قابل دستیابی می گردد، یک بیان یا اظهار اصلی نویسندگی را تجسم می بخشد که برای توجیه حمایت محصولات رسانه های چندگانه تحت پوشش کپی رایت کفایت می کند 0

(2)حقوق حمایت شده :
21- قبلا" ذکر شد که سه نوع مالکیت وجود دارد مالکیت منقول ، مالکیت غیر منقول و مالکیت معنوی ، و اینکه مهمترین مشخصه یا خصوصیت مالکیت عبارت از اینست که صاحب یا مالک می تواند از آن مال استفاده کند 0 البته منظور ما این نیست که مالک می تواند بدون توجه به حقوق و منافع شناخته شده قانونی سایر اعضای جامعه از مال خود استفاده نماید 0 به عنوان مثال مالک یک اتومبیل می تواند آنطور که مایل است از اتومبیل خود استفاده نماید اما این بدان معنی نیست که او بی باکانه و از روی بی اعتنائی اتومبیل خود را براند و برای دیگران ایجاد خطر نماید و همچنین به این معنی نیست که او مقررات راهنمائی و رانندگی را نادیده انگاشته و زیر پا بگذارد.
22- کپی رایت شاخه ای از مالکیت معنوی است . مالک یا دارنده کپی رایت در یک اثر حمایت شده می تواند از کار یااثر خود آنطور که مایل است استفاده نماید و نیز می تواند دیگران را که فاقد اجازه او هستند از استفاده این اثر یا کار جلوگیری نماید 0 بدین ترتیب ، حقوقی که بر اساس قوانین ملی (حقوق داخلی ) به صاحب یا مالک کپی رایت در یک اثر حمایت شده اعطاء گردیده معمولا" (حقوق انحصاری ) است و اجازه استفاده دیگران موکول و منوط به حقوق و منافعی است که قانون برای آنها به رسمیت شناخته است .
23- تحت کپی رایت دو نوع حقوق برای دارنده آن متصور است : حقوق اقتصادی 1 که به دارنده این حقوق اجازه دریافت پاداش مالی از دیگران که از اثر او استفاده می کنند را فراهم می سازند و حقوق اخلاقی 2 که به نویسنده اجازه می دهد اقدامات خاصی را جهت حفظ ارتباط بین خود و اثرش اعمال نماید 0 حقوق اخلاقی را در همین مقاله متعاقبا" توضیح خواهیم داد.
24 - سوال بعدی که باید بررسی کرد اینست که منظوراز(استفاده کردن ) یک اثر حمایت شده توسط کپی رایت چیست ؟ اغلب قوانین کپی رایت مقرر می دارند که نویسنده یا مالک این حقوق حق دارد در رابطه با آن اثر اقدامات خاصی را (اجازه دهد و یا جلوگیری نماید ) 0 این اقدامات شامل موارد ذیل است : تکثیر اثر(کپی گرفتن )، اجرای عمومی اثر (به اجرا گذاشتن آن در ملاء عام )، پخش و انتشار یا ابلاغ اثر به طریق دیگر به مردم ، ترجمه اثر و جرح و تعدیل یا اقتباس اثر 0 3

حق تکثیر و حقوق مربوط به آن
25- یکی از اساسی ترین حقوق تحت کپی رایت عبارت از حقوقی است که مالک یا دارنده کپی رایت جهت جلوگیری نمودن دیگران از کپی نمودن آثار خود دارا می باشد 0 به عنون مثال ، کپی گرفتن (تقلید کردن ) از یک اثر حمایت شده عملی است که توسط ناشر انجام می شود ناشری که کپی های یک اثر مبتنی بر متن را به عموم مردم توزیع می کند خواه در شکل نسخه ای چاپی یا رسانه های دیجیتال (شماره ای - عددی ) ، مانند دیسکهای متراکم (SMOR-DC) 0 به همین ترتیب حق تولید کننده صوت یا صدا در ساخت و توزیع دیسکهای متراکم محتوی اجراهای ضبط شده آثار موسیقی تا حدودی بر مبنای مجوز ارائه شده توسط سازنده یا مصنف چنین آثاری جهت تکثیر تصنیفات ضبط شده آنها استوار است . بنابراین حق کنترل عمل تکثیر مبنای حقوقی برای بسیاری از اشکال بهره برداری آثار حمایت شده می باشد 0
26- حقوق دیگری به منظور تضمین رعایت و اجرای حق پایه و اساسی تکثیر در قوانین ملی شناسائی شده اند 0 به عنوان مثال برخی از قوانین در بردارنده حق اجازه توزیع نسخ آثار میباشند، واضح است که اگر مالک کپی رایت نتواند توزیع نسخی را که با رضایت او تهیه شده اجازه دهد در این صورت حق تکثیر ارزش اقتصادی ناچیزی را در برخواهد داشت 0حق توزیع معمولا" موکول به استفاده کامل از اولین فروش یا نحو دیگری از انتقال مالکیت نسخه ای خاص است و بدین معنی است که پس از فروش یا انتقال مالکیت نسخه ای خاص از اثر یا کار توسط دارنده یا مالک کپی رایت ، دارنده آن نسخه می تواند بدون اینکه نیازی به اجازه مجدد مالک کپی رایت باشد از آن بهره برداری نماید ، به عنوان مثال ، آن را ببخشد (هدیه کند ) و یا حتی مجددا" به فروش برساند حق دیگری که هر روز به طور گسترده تری شناسائی می شود ، حتی در موافقت نامه SPIRT، عبارتست از حق اجازه نسخه هائی از دستجات خاصی از آثار از قبیل آثار موسیقی شامل علائم صوتی ، آثارسمعی و بصری و برنامه های رایانه ای 0 حق اجاره قابل توجیه است زیرا که پیشرفتهای تکنولوژیکی این امر را بسیار سهل نموده که این گونه آثار کپی شوند ،در برخی از کشورها تجربه نشان داده است که کپی هائی توسط مشتریان فروشگاههای اجاره ای تهیه گردیده و لذا حق کنترل روشهای اجاره ای جهت جلوگیری سوءاستفاده از حق تکثیر مالک یا دارنده کپی رایت ضرورت داشت 0و سرانجام اینکه دربرخی از قوانین کپی رایت حقی جهت کنترل واردات نسخه ها به عنوان ابزار جلوگیری از فرسایش یا تحلیل اصل سرزمینی بودن کپی رایت گنجانده شده است ، و این به آن معنی است که چنانچه مالک یا دارنده کپی رایت نتواند حقوق توزیع و تکثیر را بر اساس اصل سرزمینی بودن این حق اعمال نماید ، منافع اقتصادی و مشروع وی در معرض خطر قرار خواهد گرفت 0
27- برخی از اعمال یا شکلهای تکثیر یک اثر وجود دارند که استثناءاتی به قاعده کلی هستند زیرا این اعمال مستلزم کسب اجازه از نویسنده یا دیگر مالک حقوق نمی باشد ، این موارد به عنوان (محدودیتهایا قیود ) روی حقوق شناخته شده اند 0موضوع محدودیتها یا قیود روی حقوق متعاقبا" در همین مقاله مورد بحث واقع خواهد شد اما در اینجا لازم به ذکر است که در حال حاضر یک زمینه نگرانی عمده به وسعت و قلمرو این محدودیت مربوط می شود که به صورت سنتی در قوانین کپی رایت موجود است و به اشخاص اجازه می دهد که کپی های جداگانه و مجزائی از آثار را جهت مقاصد خصوصی ، شخصی و غیر تجارتی تهیه نمایند 0 ظهور تکنولوژی دیجیتال ، که امکان تهیه نسخه هائی غیر مجاز و با کیفیت بالا را از آثار که واقعا" و عملا" غیر قابل تمایز از منبع یا ماخذاصلی هستند ، (و لذا یک جایگزین کامل جهت خرید یابه نحو دیگر دستیابی مشروع و قانونی به نسخه های مجاز میسر گردیده )فراهم نموده ، توجیه مداوم و مستمر این قبیل محدودیتها یا قیودنسبت به حق تکثیر را زیر سوال برده است .

حق اجراء (نمایش - بازیگری ) عمومی ، پخش رادیو تلویزیونی و ارتباط با عموم :
28- بر اساس قوانین ملی متعدد ، (اجراء یا نمایش عمومی ) عبارتست از هر نوع اجراء یا نمایش یک کار یا یک اثر در مکانی که عموم حضور دارند یا می توانند حضور داشته باشند ، یا در مکانی که گرچه به روی عموم باز نیست لیکن تعداد قابل توجهی از افراد خارج از محدوده معمول یک خانواده و آشنایان نزدیک حضور دارند 0نویسنده یا مالک کپی رایت می تواند بر اساس حق اجرا و نمایش عمومی ، اجرای یک اثر یا کار از قبیل ارائه بازی در تئاتر یا اجرای ارکستر یک سمفونی در یک سالن کنسرت را به صورت زنده اجازه دهد 0 همچنین اجرای عمومی شامل اجراءبه وسیله ضبط کردن نیز می گردد ، بدین ترتیب ، آثار موسیقی تجسم یافته در صفحه گرامافون یا ضبط صوت هنگامی که این علائم صوتی ازتجهیزات آمپلی فایر در مکانهائی از قبیل دیسکوها ، هواپیماهاوپیاده روها یا خیابانهای فروشگاهها پخش می شوند اجرای عمومی محسوب می شود
29- (حق پخش )1،نقل و انتقال امواج به وسیله ابزارهای بی سیم جهت دریافت اصوات خواه از طریق رادیو و خواه از طریق تلویزیون یا ماهواره را در بر می گیرد 0 هنگامی که یک اثر یا کار به عموم ابلاغ یا منتقل می شود ، علامتی به وسیله سیم یا به صورت بی سیم پخش می گردد که فقط توسط اشخاصی می تواند دریافت شودکه وسیله یا تجهیزات لا زمه را جهت کشف رمز این علامت در اختیار داشته باشند 0 مثال بارز (ابراز یا انتقال به عموم ) نقل و انتقال امواج به صورت کابلی است .
30 - بر اساس کنوانسیون برن نویسندگان حائز حق انحصاری جهت اجازه اجراء و نمایش عمومی پخش و ابلاغ آثارشان به عموم می باشند به موجب برخی قوانین ملی حق انحصاری نویسنده یا مالک دیگر این حقوق نسبت به اجازه پخش ، تحت شرایطی خاص ، با یک حق اجراء یا دستمزد منصفانه 2 (حق یا سهم متعارف ) جابجا می شود (عوض میشود) اگر چه چنین محدودیتی نسبت به حق پخش به ندرت اعمال می شود 0
31- طی سنوات اخیر حقوق پخش ، ابلاغ و انتقال به عموم و اجراء یا نمایش عمومی موضوع مباحثات فراوانی بوده است . در نتیجه تحولات تکنولوژیکی خصوصا" تکنولوژی دیجیتال که چیزی را به عنوان (نقطه عطف )3 مخابرات از مسافات دور و تکنولوژی رایانه ای به وجود آورده ، سولات جدیدی مطرح شده است . این تحولات تمایز و وجوه افتراق بین اشکال و صورتهای قدیمی ساخت و تهیه آثار قابل ارائه به عموم توسط ابزارهای غیر مادی یا مجرد از قبیل ،پخش ، ابلاغ یا انتقال به عموم و اجراء یا نمایش عمومی را تار و مبهم نموده است . در تلاش به منظور ایجاد سازگاری تعاریف حقوقی این قبیل کاربردها با واقعیت های تکنولوژی و تجاری جدید ، این مباحثات تداوم خواهد داشت 0

ج ) حق ترجمه و جرح و تعدیل (اقتباس 1 )
32 - عمل ترجمه یا جرح و تعدیل یک اثر حمایت شده تحت کپی رایت نیز مستلزم اجاره از مالک یا دارنده این حقوق است .مفهوم (ترجمه ) عبارتست از بیان یک اثر به زبان غیر از زبان نسخه اصلی آن 0 (جرح و تعدیل یا اقتباس ) نیز در مفهوم عام به معنی متعادل نمودن یا دخل و تصرف یک اثر جهت ایجاد اثری دیگر است ، به عنوان مثال جرح و تعدیل یک رمان جهت ساخت یک تصویر متحرک یا متعادل نمودن یک اثر جهت مناسب نمودن آن برای بهره برداری در شرایط مختلف مانند، تعدیل و تطبیق یک کتاب درسی راهنما که در اصل برای آموزش عالی مهیا گردیده به صورت کتاب راهنمائی جهت دانشجویان سطح پآئین تر 0
33- ترجمه و جرح و تعدیل اثرات و کارهائی هستند که توسط کپی رایت حمایت می شوند 0بنابر این به منظور تکثیر و انتشار یک ترجمه یا اثر تعدیل شده لازم است هم اجازه مالک کپی رایت در اثر اصلی اخذ شود و هم مالک کپی رایت در ترجمه یا تعدیل 0
34- طی سالهای اخیر قلمرو حقوق جرح و تعدیل به جهت امکانات در حال افزایش برای جرح و تعدیل و تبدیل آثار که در قالبهای دیجیتالی تجسم یافته اند ، موضوع بحث و بررسی بوده است 0 دستکاری متن ، صدا و تصاویر توسط کاربر (استفاده کننده ) با استفاده از تکنولوژی دیجیتالی هم سریع است و هم آسان ، لذا از یکسو بحث و بررسیها روی ایجاد تعادل مناسب بین حقوق نویسنده یا (صاحب اثر ) جهت کنترل یکپارچگی اثر پس از اجازه جرح و تعدیل و از سوی دیگر حقوق کاربرها جهت ایجاد تغییراتی که به نظر می رسد این تغییرات بخشی از استفاده طبیعی آثار در قالب دیجیتالی است ، متمرکز گردیده است .

د) حقوق اخلاقی
35- کنوانسیون برن کشورهای عضو را ملزم به اعطاء تضمین حقوق ذیل به نویسنده ، (یا صاحب اثر )می کند :
1) حق ادعای نویسندگی یا صاحب اثر بودن ( که گاهی حق منشاء یا حق پدری 1هم نامیده می شود)0
2) حق اعتراض به هرگونه تحریف ، تقطیع یا ابتر و ناقص کردن 2، یا با جرح و تعدیلها یا هر گونه عمل انحرافی دیگر در رابطه با اثر که متضمن صدمه یا لطمه به شخصیت یا شهرت نویسنده (یاصاحب اثر ) باشد (که گاهی حق تمامیت یا یکپارچگی 3نامیده می شود )0
این حقوق که به طور عام به عنوان حقوق اخلاقی نویسندگان (یا صاحبان آثار ) شناخته شده انداقتضاء دارد که مستقل از حقوق اقتصادی باشند و حتی بعد از نقل و انتقال حقوق اقتصادی نزد نویسنده یا صاحب اثر باقی بماند 0 شایان ذکر است که حقوق اخلاقی فقط به نویسندگان و اشخاص حقیقی تعلق دارد و اعطاء می گردد، حتی اگر شخص دیگری مالک حقوق اقتصادی در یک اثر باشد (مانند یک تولید کننده فیلم یا یک ناشر ) ، فقط شخص خالق اثر حائز منافع اخلاقی در موضوع می باشد 0

(3) قلمرو و محدودیتهای حقوق
36- محدودیت اول استثناء یا منع اجرای حق حمایت از کپی رایت نسبت به طبقات خاص از آثار است . در برخی کشورها آثاری که در شکل محسوس (دارای مالیت ) نباشد از دایره شمول حمایت خارجند، به عنوان مثال یک اثر رامشگری (هنر حرکات موزون مخصوصا" در تئاتر و غیره ) فقط هنگامی قابل حمایت خواهد بود که این حرکات با علائم و نشانه های خاص خود مکتوب می شوندو یا اینکه روی نوار ویدئو ضبط شوند 0مضاف بر این در برخی دیگر از کشورها متون حقوقی ،تصمیمات قضائی و اداری از حمایت کپی رایت مستثنی میباشد
37- طبقه دوم محدودیتها نسبت به حقوق نویسندگان و سایر دارندگان یا مالکین کپی رایت به اعمال خاصی از انتفاع یا بهره برداری مربوط می شود که معمولا" مستلزم اخذ مجوز از مالک یا دارنده حقوق است که البته ممکن است تحت شرایط خاص مقرر در قانون این امر بدون اجازه مالک یا دارنده حقوق نیز عملی شود.در این طبقه دو نوع محدودیت اصلی وجود دارد : (1) بهره برداری رایگان 1 که عبارت از عمل انتفاع از آثاری است که بدون اخذ اجازه و بدون تعهد پرداخت به مالک حقوق به جهت استفاده انجام می شودو (2) جواز یا امتیازات داوطلبانه 2 که بر اساس آن می توان بدون اخذ اجازه به بهره برداری مبادرت نمود با این تفاوت که استفاده کننده به مالک حقوق تعهد پرداخت دارد.
38- مثالهائی که می توان برای بهره برداری رایگان ذکر نموداز جمله عبارتند از، نقل قول یا اقتباس 3از یک اثر حمایت شده ، مشروط بر اینکه منبع و ماخذ اقتباس همراه با نام نویسنده ذکر شده باشد و همچنین حدود اندازه اقتباس با روش معمول و مرسوم 4 و عادلانه منطبق باشد و به اصطلاح رعایت انصاف و عدالت شده باشد، بهره برداری از آثار از طریق مصور کردن آنها و یا شرح و بیان آنها با مثال و تصویر 5 برای مقاصد آموزشی ، و استفاده از آثار جهت گزارشهای خبری 0 در رابطه با بهره برداری رایگان به منظور تگثیر یا رونوشت برداری یا دوباره سازی 6 کنوانسیون برن به جای اینکه محدودیت صریح وضع کرده باشد حاوی قاعده ای کلی و عمومی است :ماده (2) 9 این کنوانسیون مقرر می دارد که کشورهای عضو می توانند (در موارد خاص ) برای تکثیر آزاد و رایگان اقدامات احتیاطی را به عمل آورند مشروط بر اینکه این اعمال و اقدامات با بهره برداری معمولی اثر مورد نظر در تعارض نباشد و به طور غیر معقول به منافع مشروع و قانونی نویسنده یا صاحب اثرلطمه ای وارد نسازد 0 همانطوریکه فوقا" اشاره گردید قوانین متعددی حاوی مقرراتی است که تکثیر یک اثر را منحصرا" جهت استفاده های شخصی (فردی ) ، خصوصی و غیر تجارتی اشخاص حقیقی اجازه می دهد، سهولت و کیفیت رونوشت برداری افراد از آثار که با فن آوریهای اخیر ممکن و میسر گردیده برخی از کشورها را به سمت محدود کردن قلمرو شمول این مقررات سوق داده است ، از آن جمله پیاده نمودن نظامهائی که رونوشت برداریهای خاصی را اجازه می دهد اما مکانیزم و راهکاری را برای پرداخت به مالکین حقوق به جهت لطمه به منافع اقتصادی آنها که از این رونوشت برداری ناشی می شود ، برقرار می نماید 0
39- علاوه بر بهره برداریهای رایگان معینی که در قوانین داخلی احصاء گردیده ، قوانین برخی کشورها مفهومی را تحت عنوان (استفاده مطلوب یا مشروع ) 1 یا (رفتار مشروع ) 2 به رسمیت شناخته اند که استفاده از آثار را بدون اخذ اجازه از مالک حقوق و با رعایت عوامل ذیل الذکر مجاز می شمارد :
ماهیت و هدف استفاده از جمله اینکه آیا این استفاده دربردارنده مقاصد تجارتی است یا خیر ، ماهیت اثری که از آن استفاده می شود میزان و مقدار اثری که در مقایسه با کل اثر مورد بهره برداری واقع می شود ، و تاثیر احتمالی بهره برداری روی ارزش اقتصادی بالقوه آن اثر 0
40- همانطوریکه فوقا" اشاره شد (جوازها یا امتیازات غیر داوطلیانه ) استفاده از آثار را تحت شرایط خاصی و بدون اخذمجوز از مالک حقوق اجازه می دهد اما این استفاده مستلزم پرداخت است . این قبیل امتیازات را (غیر داوطلبانه ) می نامند زیرا از نظر قانونی مجاز هستند و از اعمال حق انحصاری مالک کپی رایت جهت اجازه انجام اعمال یا اقدامات خاص ناشی نمی شوند 0جوازها یا امتیازات غیر داوطلبانه معمولا" تحت شرایطی که یک تکنولوژی جدید برای پخش و انتشار آثار به عموم پدیدار می گشت ، ایجاد می شد ، و همچنین تحت شرایطی که قانونگذار داخلی واهمه داشت که مبادا مالکین حقوق با اجتناب از اجازه استفاده از آثار از توسعه و تکامل تکنولوژی جدید جلوگیری نمایند 0 این امر در رابطه با دو جواز غیر داوطلبانه که در کنوانسیون برن به رسمیت شناخته شده بود مصداق داشت ، این جوازها تکثیر و دوباره سازی مکانیکی آثار موسیقی و پخش را اجازه می دهند 0 مع الوصف شایان ذکر است که توجیه جوازهای غیر داوطلبانه به نحو روز افزونی تحت سوال قرار گرفته زیرا اکنون برای عرضه آثار به عموم بر اساس اجازه اخذ شده از مالکین حقوق جایگزینهای کار آمدتر و موثرتری وجود دارند از جمله در قالب مدیریت دسته جمعی حقوق 01

(4) مدت کپی رایت
41- مدت کپی رایت بی نهایت نیست 0قانون دوره ای را به عنوان مدت تعیین می کند که در خلال آن دوره برای مالک کپی رایت حقوقی وجود دارد 0دوره یا مدت کپی رایت از لحظه ای که اثر خلق میشود، یا ، بر اساس قوانین داخلی برخی کشورها ، از هنگامی که اثر در قالبی محسوس و عینی تجلی می یابد ، شروع می شود 0 دوره این مدت به طور کلی تا مدتی بعد از مرگ نویسنده (یا صاحب اثر ) ادامه پیدا می کند 0 هدف این مقررات در قانون آنست که جانشینان یا وارث نویسنده (یا صاحب اثر ) را قادر سازد تا از نظر اقتصادی بعد از مرگ صاحب اثر از قبل بهره برداری اثر منتفع گردند.
42- در کشورهای عضو کنوانسیون برن و در بسیاری از کشورهای دیگر به عنوان یک قاعده کلی مدتی که طبق حقوق داخلی برای کپی رایت در نظر گرفته شده عبارتست از طول مدت عمر صاحب اثر و حد اقل 50 سال پس از فوت او0 همچنین کنوانسیون برن جهت آثاری که در ارتباط با آنها نمی توان مدت را بر اساس طول عمر یک نویسنده یا صاحب اثر شخص حقیقی 2 قرارداد دوره های حمایتی مقرر نموده است .آثاری مانند کتب بدون اسم نویسنده و مولف 3 (نویسندگان گمنام ) ، کتب یا آثار منتشر شده پس از مرگ نویسنده یا مولف 4 و آثار سینماتوگرافی از این قبیل می باشند.شایان ذکر است که در قوانین داخلی برخی کشورها تمایل و چرخشی به سوی طولانی نمودن مدت کپی رایت وجود دارد 0به عنوان مثال دستورالعمل جدیدصادره از اتحادیه اروپا مقرر می دارد که از ابتدای جولای سال 1995 مدت کپی رایت بر اساس قوانین ملی کشورهای عضو اتحادیه میبایست به مدت 70سال پس از فوت نویسنده یا صاحب اثر تثبیت گردد.

(5) مالکیت و اجرای کپی رایت
به طور کلی مالک کپی رایت در یک اثر حداقل در وهله اول خالق یا ایجاد کننده آن اثر است ، به عبارت دیگر مالک ، نویسنده اثر می باشد.البته استثنائاتی به این اصل کلی وارد شده از جمله در کنوانسیون برن که مشتمل بر یک سلسله قواعد و مقرراتی است جهت تعیین مالکیت نخستین حقوق در آثار سینماتوگرافی (ماده 14مکرر)0 همچنین قوانین داخلی برخی کشورها مقرر می دارند هنگامی که اثری توسط نویسنده ای خلق می شود که برای ایجاد این اثر توسطدیگری استخدام گردیده در این صورت کارفرما مالک آن اثر خواهد بودونه نویسنده 0 مع الوصف ، همانطوریکه فوقا" نیز اشاره گردیده حقوق اخلاقی 1 همواره متعلق نویسنده اثر (شخص حقیقی ) خواهد بود صرفنظر از اینکه چه کسی ممکن است مالک حقوق اقتصادی 2 باشد.
44- بر اساس قوانین بسیاری از کشورها قطع نظر از اینکه چه کسی مالک اولیه حقوق در یک اثر است ، کلیه حقوق اقتصادی قابل نقل و انتقال می باشد (حقوق اخلاقی با توجه به اینکه قائم به شخص نویسنده می باشد هیچگاه قابل نقل و انتقال نیست )0نقل و انتقال کپی رایت به یکی از این دو شکل انجام می پذیرد:واگذاری 3 حق امتیاز 04
45- در واگذاری (انتقال قانونی ) ، مالک حقوق ، حق را منتقل می کند تا اعمال خاصی را که بر اساس کپی رایت یک حق خاص یا حقوق متعدد یا کلیه حقوق را اجازه داده یا منع می کند تحت پوشش و حمایت قرار دهد. واگذاری عبارتست از انتقال حق مالکیت بدین ترتیب چنانچه کلیه حقوق مربوط واگذار شود شخصی که این حقوق به وی واگذار می شود مالک کپی رایت خواهدشد.
46- در برخی از کشورها واگذاری کپی رایت قانونا" امکان پذیر نیست و فقط اجازه استفاده یا دادن امتیاز مجاز است . اجازه استفاده یا دادن امتیاز بدین معنی است که مالک کپی رایت کماکان به عنوان مالک باقی می ماند لیکن به دیگری اجازه می دهد که اعمال و اقدامات خاصی را که بر اساس حقوق اقتصادی اش تحت پوشش و حمایت قراردارد به طور عام برای مدت زمانی معین و به منظور مشخص تعیین شده انجام دهد.به عنوان مثال نویسنده یک رمان (داستان کوتاه ) می تواند جهت تهیه و توزیع نسخه هائی از اثر خودش به یک ناشر اعطای امتیز کند و همزمان می تواند امتیاز دیگری را به تولیدکننده فیلم اعطاء نماید تا بر اساس این رمان فیلمی تهیه نموده و بسازد 0 امتیاز ممکن است به صورت انحصاری باشد یا به صورت غیر انحصاری 0امتیاز انحصاری بدین معنی است که مالک کپی رایت موافقت می نماید که به هیچ شخص دیگری اجازه ندهد تا اعمال و اقدامات اجازه داده شده را انجام دهد و امتیاز غیر انحصاری بدین معنی است که مالک کپی رایت می تواند همان اعمال را به دیگران نیز اجازه دهد.اعطای امتیاز ، بر خلاف واگذاری ، به طور کلی حق اجازه دادن به دیگران را جهت انجام اعمال و اقداماتی که تحت پوشش و حمایت حقوق اقتصادی می باشند منتقل نمی سازد.
47- اعطای امتیاز به صورت مدیریت دسته جمعی حقوق 1نیز امکان پذیر است . بر اساس مدیریت جمعی یا گروهی ، نویسندگان و سایر مالکین حقوق امتیاز انحصاری را به ماهیت یا موجودیت واحدی 2 اعطا می کنند که از طرف آنها در اعطای اجازه ، جمع آوری و توزیع اجرت (حق امتیاز) ، جلوگیری از نقض حقوق و کشف و افشای آن و چاره جوئی و تعقیب جبران خسارت ناشی از نقض حقوق اقدام می نماید 0مزیتی که نویسندگان در اجازه مدیریت دسته جمعی ازآن برخوردار می شوند در این حقیقت نهفته است که با امکانات و تسهیلات مضاعف و متعدد ناشی از تکنولوژی جدید جهت استفاده غیر مجاز از اثار ، یک شخص واحد قادر به تامین و مراقبت این امر خواهد بود که استفاده های وسیع بر اساس اجازه هائی انجام می شود که خیلی آسان از یک منبع مرکزی قابل اخذ و تحصیل است . (6)اعمال و اجرای حقوق
48- کنوانسیون برن مقررات بسیار محدودی را در رابطه با اعمال و اجرای حقوق در بردارد لیکن تحول و تکامل تدریجی استانداردهای ملی و بین المللی جدید اجراء در سالهای اخیر جالب و چشمگیر بوده است . دو عامل اصلی باعث این امر شده است . عامل اول عبارتست از پیشرفتهای سریع و شتابنده ابزارهای فن آوری جهت ایجاد و استفاده (اعم از استفاده مجاز یا غیر مجاز ) ازمواد و موضوعات حمایت شده ، بویژه تکنولوژی دیجیتال که مخابره وانتقال هرگونه اطلاعات موجود در شکل و قالب دیجیتال را حتی اگر تحت حمایت کپی رایت بوده و در هر نقطه جهان که باشد ، ممکن گردانیده و همچنین امکان تکثیر و کپی برداری کامل و عالی اطلاعات را فراهم نموده است . عامل دوم عبارت از اهمیت اقتصادی روزافزون مبادله کالاها و خدماتی است که در قلمرو تجارت بین المللی به وسیله حقوق مالکیت معنوی (مالکیت فکری )حمایت می شوند ، همین مقدار کافی است که گفته شود تجارت محصولاتی که متضمن حقوق مالکیت معنوی است هم اکنون به صورت کسب و کار و داد و ستدی جهانی به سرعت در حال پیشرفت ، توسعه و ترقی است . موافقت نامه اخیر التصویب SPIRT 1 که حاوی مقررات مفصل راجع به اعمال و اجرای حقوق می باشد گواه آشکاری نسبت به این ارتباط جدید بین مالکیت معنوی و تجارت است . مواد و بند هائی که ذیلا" می آید برخی از مقررات اجرای حقوق را که در قوانین ملی اخیر مشاهده گردیده شناسائی و خلاصه نموده ، این مواد و موضوعات را می توان به طبقات ذیل تقسیم بندی نمود :
تدابیر احتیاطی یا موقت 2، راه حلهای مدنی و حقوقی 3 ، مجازاتهای کیفری 4 ، تدابیری که باید در مرزها اتخاذ و اعمال شود، و تدابیر ، راه حلها و مجازاتها در مقابل سوءاستفاده از ابزارها فنی و تکنیکی 0
49- تدابیر احتیاطی یا موقت دو هدف را تعقیب می کنند :اول جلوگیری از وقوع نقض حقوق ، خصوصا" جلوگیری از ورود کالاهای خلاف 1 به داخل کانالهای تجاری ، از جمله ورود کالاهای وارداتی پس از پرداخت حقوق گمرکی ، و دوم ، محفوظ نگهداشتن دلیل یا مدارک مربوطه در خصوص ادعای نقض 0بدین ترتیب مقامات قضائی می توانند دستور اعمال و اجرای تدابیر احتیاطی را بدون اخطار قبلی به متهم نقض (متعدی به حقوق ) صادر نماید 0 بدین طریق و به منظور اجتناب از تفتیش و باز رسی ، متهم نقض از پیداکردن و استقرار مجدد مواد و موضوعات مظنون به نقض جلوگیری خواهد شد 0 رایج ترین تدبیر احتیاطی عبارتست جستجو در خصوص عرصه و اعیانی متعلق به متهم نقض و توقیف کالاهای مظنون به سوءاستفاده ، ابزار و تجهیزاتی که جهت تولید این کالاها به کار گرفته شده اند ، و کلیه اسناد و مدارک مربوطه و سایر سوابق مربوط به فعالیتهای حرفه ای مظنون به سوءاستفاده و نقض حقوق 0
50- راه حلهای مدنی یا حقوقی صدمات و خسارات اقتصادی ناشی از نقض حقوق مالک حقوق را جبران می کند و معمولا" در قالب خسارات مالی می باشد و حالت بازدارندگی موثری را در قبال نقض حقوق و سوء استفاده های بعدی ایجاد می کند 0 این امر اغلب در قالب یک دستور قضائی 2 است که کالاها و مواد و موضوعات سوء استفاده شده (ناشی از نقض حقوق ) و همچنین ابزار و آلاتی را که به طور عمده و برجسته 3 جهت تولید آنها به کار گرفته شده اند از بین برده و منهدم می نماید ، در صورتی که به تشخیص دادگاه خطر فعالیتهای نقض آمیز کماکان ادامه داشته باشد دادگاه می تواند چنین فعالیتهائی را نهی و ممنوع کند که در این صورت عدم تبعیت از دستور دادگاه منجر به پرداخت جریمه توسط ناقض خواهد شد 0
51 - مجازاتهای کیفری به منظور تنبیه و مجازات کسانی که عالما" و عامدا" مرتکب سرقت هنری یا ادبی (انتساب آثار ادبی و هنری دیگران به خود 4)در زمینه کپی رایت و حقوق وابسته به آن البته در مقیاس تجاری و بازرگانی می گردند ، وضع شده است و همانند راه حلهای مدنی و حقوقی متضمن جلوگیری از نقض یا سوء استفاده های آتی می باشد 0 هدف تنبیه و مجازات یا تحمیل جریمه های سنگین و قابل توجه و همچنین با صدور احکام حبس متناسب با میزان مجازاتهائی که برای هر جرم در نظر گرفته شده خصوصا" در رابطه با موارد تکرار جرائم و تخلفات ، به مرحله اجراء گذارده می شود 0 هدف منع و ارعاب 1 با دستور توقیف ، مصادره و انهدام کالاهای سوءاستفاده شده یا ناشی از نقض حقوق و نیز موارء و موضوعات ابزار و آلات عمده و موثری که به کارگیری آنها موجبات ارتکاب جرم و تخلف را فراهم آورده اجراء می شود 0
52 - تدابیر و اقداماتی که باید در مرزها اتخاذ و اعمال شود متفاوت از تدابیر اجرائی است که تا کنون شرح داده شده اند ، علت تفاوت در اینجاست که اعمال این تدابیر بجای اینکه توسط مقامات قضائی باشد توسط مقامات گمرکی می باشد 0 تدابیر مرزی به مالک حقوق این اجازه را می دهد که از مقامات گمرکی تقاضا نماید تا ترخیص را در محدوده جریان پخش و توزیع کالاهائی که مظنون به نقض حقوق کپی رایت می باشند معلق نماید 0 هدف تعلیق جریان پخش و توزیع عبارتست از تامین و فراهم نمودن یک فرصت زمانی معقول و منطقی به مالک حقوق جهت شروع اقدامات قضائی علیه ناقض مورد سوءظن می باشد بدون تحمل ریسک یا خطر اینکه کالاهای مظنون به نقض و سوءاستفاده به سمت دور تسلسل یا چرخش پس از ترخیص از گمرک روانه و ناپدید شوند 0 به طور کلی مالک حقوق بایستی از مقامات گمرکی راضی و خشنود باشد که در بادی امرا (بطور مشهود )2 مدرک و دلیل نقض وجود دارد ، همچنین باید جزئیات کالاها را به طور مفصل و مشروح ارائه نماید به طوری که قابل شناسائی و تشخیص باشد ، و نیز بایستی تضمینی را ارائه نماید تا از عهده غرامت یا خسارات مالی وارد کننده ، مالک کالاها، و مقامات گمرکی در صورتی که بعدا" مشخص گردد که کالاها ناشی از نقض یا سوءاستفاده نبوده اند برآید 0
53- آخرین طبقه مقررات اعمال و اجراء که با ظهور ورود تکنولوژی دیجیتال از اهمیت بیشتر و بالاتری برخوردارگردیده شامل تدابیر ، راه حلها و مجازاتهائی علیه سوءاستفاده از ابزارهای فنی و تکنیکی است . در موارد خاص ، تنها راه جلوگیری از تکثیرو کپی برداری از طریق سیستم به اصطلاح (محافظت یا مصونیت از کپی برداری 1 ) یا (مدیریت کپی برداری 2) است که این سیستم حاوی ابزارهائی فنی است که بطور کامل از تکثیر و کپی برداری جلوگیری میکند و یا کیفیت کپی را به حدی نازل می سازد که دیگر قابل استفاده نباشد 0 همچنین ابزارهای فنی به منظور جلوگیری از دریافت برنامه های خاص تجاری تلویزیون 3 به استثنای مواردی که با استفاده از دستگاههای کشف رمز 4 می باشند مورد استفاده قرار می گیرند 0 علی ایحال ، این امکان از لحاظ فنی وجود دارد که با تولید ابزارهای خاص سیستمهای محافظت از کپی برداری ومدیریت کپی برداری و همچنین سیستمهای noitpyrcne را از کار انداخته و عقیم نمود 0 تئوری یا استدلال نظری پشتوانه این مقررات علیه سوء استفاده از این قبیل ابزار و وسایل اینست که تولید،واردات و توزیع آنها می بایستی نقض کپی رایت تلقی شود و همانند سایر تجاوزات و تخلفات و نقض حقوق 5 به عنوان امری قانونی برای آنها مجازات تعیین و تصویب و اجراء شود.

مفاهیم اساسی حقوق وابسته به کپی رایت
54- در موافقت نامه SPIRT 6اصطلاح (حقوق مربوطه 7) که اشاره به همین حقوق وابسته دارد به کار رفته است . هدف حقوق وابسته یا حقوق مربوطه عبارتست از حمایت از منافع قانونی و مشروع اشخاص معین و شخصیتها و موجودیت های حقوقی که یا در خلق وایجاد آثار و در دسترس عموم قراردادن آنها سهیم هستند و یا مواد و موضوعاتی را تولید می کنند که هر چند ممکن است بر اساس نظام کپی رایت همه کشورها تحت عنوان آثار شناخته نشوند اما دارای خلاقیت یا مهارت فنی و سازمانی بارز و مشهودی می باشند که برای توجیه شناسائی یک کپی رایت کفایت می کنند، مانند حق مالکیت 0 مقررات حقوق وابسته فرض می کند و اعلام می دارد که آثار یا محصولاتی که ناشی از فعالیتهای چنین اشخاص یا موجودیت هائی باشد بخودی خود سزاوار حمایت حقوقی هستند زیرا که این آثارومحصولات وابسته به حمایت از آثار نویسندگی یا حق تالیف و تصنیف بر اساس کپی رایت هستند 0 مع الوصف برخی قوانین این موضوع را روشنتر و واضح تر نموده اند که اعمال و اجرای حقوق وابسته بایستی به صورت دست نخورده و مستقل باقی بماند و به هیچ وجه حمایت از کپی رایت را تحت تاثیر خود قرار ندهد.
55 - بر اساس سنت قدیمی حقوق وابسته به سه طبقه از اشخاص ذینفع اعطاء شده است : 1) اجراء کنندگان 1 (بازیگران نمایش ، اجراءکنندگان نقش یا آواز و....... )، 2) تولیدکنندگان صوت و گرامافون 2،و 3 ) سازمانهای پخش تصویر 3 (و صدا ) 0حقوق اجراءکنندگان بدین جهت شناسائی شده که مداخله خلاق آنان در احیای آثاری مانند آثار موزیکال ، آثار دراماتیک و آثارحرکات موزون باله و تصاویر متحرک (سینما و غیره ) ضرورت داردوهمچنین آنها در حمایت بیان یا تفسیر شخصی یا انفرادی 4 خود منافع موجهی دارند 0 حقوق تولیدکنندگان صوت و گرامافون بدین جهت شناسائی شده که منابع مالی و سازمانی خلاق آنان در ساخت صدای ضبط شده و قابل عرضه به عموم در قالب صوت و صدای تجاری ضرورت دارد و منفعت مشروع آنان در داشتن منابع قانونی لازم برای مقابله با استفاده های غیر مجاز چه به صورت ساخت و توزیع نسخه های غیر مجاز (دزدی ادبی و هنری ) و چه به صورت پخش و انتشار یا ابلاغ و مبادله صوت آنان به عموم به طور غیر مجاز ، حمایت از حقوق آنان را توجیه می نماید ، به همین صورت حقوق سازمانهای پخش تصویر (و صدا) نیز به رسمیت شناخته شده زیرا که آنان در مقابل دسترس عموم قرار دادن آثار و از جنبه منافع موجه آنان در کنترل و هدایت نقل و انتقال امواج و نقل و انتقال مجدد آن نقش اصلی را ایفا می کنند 0
56 - اولین واکنش یا پاسخ سازمان یافته بین المللی به ضرورت حمایت حقوقی از اشخاص ذینفع طبقات سه گانه حقوق وابسته انعقاد (کنوانسیون رم ) در سال 1961 یا به طور دقیقتر (کنوانسیون بین المللی برای حمایت از اجراء کنندگان ،تولیدکنندگان صوت و گرامافون و سازمانهای پخش تصویر و صدا ) 1 بود.کنوانسیون رم ، بر خلاف اغلب کنوانسیونهای بین المللی که به تقلیدازقانونگذاری ملی دنبال می شوند و با هدف ترکیب یا در هم آمیختن قوانین موجود منعقد می گردند ، کوشش و تلاشی جهت ایجاد و استقرار مقررات بین المللی در زمینه ای جدید بود آن هم در شرایطی که در آن مقطع زمانی قوانین داخلی اندکی موجود بود 0 این بدان معنی بود که اغلب کشورها می بایست قبل از الحاق به کنوانسیون قوانینی را مطرح و به تصویب می رساندند 0و از زمان پذیرش کنوانسیون در سال 1961 تا کنون تعداد کثیری از کشورها در رابطه باموضوعات مرتبط با کنوانسیون قوانین بسیاری از این قبیل کشورها از حد اقل سطح حمایتی ایجاد شده توسط کنوانسیون هم فراتر رفته اند در شرایطی که یک دیدگاه فراگیر وجود دارد مبنی بر اینکه کنوانسیون رم خارج از زمان است (یعنی کهنه و قدیمی شده است )و نیاز به تجدید نظر یا جایگزینی آن با یک سری قواعد و مقررات در زمینه حقوق وابسته دارد ، این کنوانسیون به عنوان نشانه یا ستون اصلی حمایت در این زمینه باقی مانده است : به عنوان مثال ، اتحادیه اروپا از کلیه کشورهای عضو خود خواسته است که به این کنوانسیون ملحق شوند و این کنوانسیون اساس و پایه گنجاندن مقررات در حقوق اجراءکنندگان ، تولیدکنندگان صوت و گرامافون و سازمانهای پخش تصویر و صدا در موافقت نامه SPIRT بود (هرچند سطح حمایتی دقیقا" همانند هم نیستند)0
57- حقوق اعطاء شده به سه طبقه اشخاص ذینفع در قوانین ملی از قرار ذیل است ، هر چند ممکن است بر اساس این قوانین همه این حقوق اعطاء نگردد: برای اجراءکنندگان (نمایش ، ایفاکنندگان نقش و....... )این حقوق فراهم شده تا از استقرار 2 (ضبط ) ، پخش و انتشار و ابلاغ اجرائات زنده آنان به عموم بدون رضایت ایشان جلوگیری نماید و همچنین حق جلوگیری از تکثیر استقراراجرائات خود را تحت شرایط خاص داشته باشند ، حقوق مربوط به پخش صداو تصویر و ابلاغ و انتشار به عموم می تواند به جای اینکه به صورت جلوگیری باشد در قالب حق الزحمه عادله 1 (دستمزد مبنی بر قاعده انصاف ) اعمال گردد. قوانین ملی برخی کشورها به جهت طبیعت شخصی آثار و خلاقیت های اجراءکنندگان به آنان حقوق اخلاقی اعطاء می کند که بر اساس این حقوق می توانند از استفاده های غیر مجاز از نام و تصویر (تمثال ) خود، تغییر و تبدیل اجرائاتی که آنها را به صورت زشت و نامطلوب معرفی می نماید جلوگیری کنند. برای تولیدکنندگان صوت و گرامافون این حقوق اعطاء شده تا تکثیر واردات و توزیع و کپی برداری علائم و نشانه های صوتی خود را اجازه داده و یا از آن جلوگیری کنند و حق دریافت دستمزد عادله برای پخش و ابلاغ و انتشار صفحه های گرامافون یا نوارهای صوتی به عموم را داشته باشند 0 برای سازمانهای پخش صوت و تصویر این حقوق اعطاء شده تا پخش مجدد ضبط و تکثیر آثار پخش شده آنان به وسیله رادیووتلویزیون را اجازه داده یا جلوگیری نمایند .بر اساس برخی قوانین حقوق مضاعفی هم اعطاء شده است : به عنوان مثال ، در کشورهای عضو اتحادیه اروپا در رابطه با آثار صوتی و تصویری و همچنین در رابطه با اجراءکنندگان ، حق اجاره اعطاء شده است (و در خصوص اجراءکنندگان ،آثار سمعی و بصری )و برخی کشورها حقوق معینی را به ارسال و انتقال (صوت و تصویر ) به وسیله کابل اعطاء می کنند. همچنین ، بر اساس موافقت نامه SPIRT به تولیدکنندگان آثار صوتی و تصویری (ایضا" به سایر دارندگان حقوق مربوط به صوت طبق قانون داخلی هر کشور ) حق اجاره اعطاء شده است .
58- کنوانسیون رم و قوانین ملی همانگونه که در مورد کپی رایت ملاحظه گردید حاوی استثنائات و محدودیتهائی نسبت به این حقوق از جمله به عنوان مثال ، اجازه استفاده شخصی (خصوصی )و تصویری در رابطه با گزارش وقایع روز و استفاده از اجرائات یا نمایشها و آثار صوتی و تصویری حمایت شده جهت آموزش یا تحقیقات علمی می باشد . برخی کشورها اعمال همین استثنائات و محدودیتها را به حقوق وابسته نیز تسری می دهند زیرا این نوع محدودیت در رابطه با حمایت از کپی رایت و همچنین امکان صدور امتیازات یا جوازهای غیر داوطلبانه در حقوق داخلی آنها پیش بینی شده است .
59 - بر اساس کنوانسیون رم مدت حمایت از حقوق وابسته 20 سال از زمان پایان سال (1) به ثبت رساندن (سال ثبت )، در مورد آثار صوتی و نمایشها یا اجرائاتی که از طریق آثار صوتی عرضه می شوند ،(2 ) اجرای نمایش (سال اجرای نمایش ) ، در مورد نمایشهائی که با آثار صوتی عجین و آمیخته نشده اند ، یا (3 ) اجرای پخش (سال پخش برنامه ) ، در مورد آثار صوتی و تصویری می باشد .در موافقت نامه SPIRT حق اجراء کنندگان و تولید کنندگان آثار صوتی به مدت 50 سال از تاریخ ثبت یا از تاریخ اجراء و حق سازمانهای پخش (صوت و تصویر ) به مدت 20 سال از تاریخ پخش حمایت می شود . شایان ذکر است بسیاری از قوانین ملی که از حقوق وابسته حمایت می کنند مدت زمان طولانی تری رادر مقایسه با حداقل زمانی مندرج در کنوانسیون رم اعطاء می کنند .
60 - در مورد اعمال و اجرای این حقوق ، به طور کلی تدابیر و راه حلها در قبال نقض حقوق وابسته مشابه همان راه حلهائی است که در اختیار صاحبان کپی رایت می باشد و همانطوریکه فوقا" تشریح گردید عبارتند از :تدابیر احتیاطی یا موقت ، راه حلهای حقوقی و مدنی ، مجازاتهای کیفری ، تدابیری که باید در مرزها اتخاذ و اعمال شود و تدابیر راه حلها و مجازاتها در قبال سوء استفاده از ابزارهای تکنیکی و فنی .
61 - و سرانجام جمله ای هم بایستی در خصوص ارتباط بین حمایت از حقوق وابسته و منافع کشورهای در حال توسعه گفت . اصلاحات یا تعابیر فرهنگی 1 نانوشته و ثبت نشده در سطح وسیع بسیاری از کشورهای در حال توسعه را که به طور عام تحت عنوان فولکلور (فرهنگ عامه )2 شناخته می شوند ،می توان تحت حقوق وابسته به عنوان اجراء نمایش یا امور برجسته 3 حمایت کرد ، زیرا اغلب این فرهنگ عامه به واسطه و از طریق اجراءکنندگان به مردم منتقل و ابلاغ می شود . با فراهم نمودن حمایت از حقوق وابسته کشورهای در حال توسعه می توانند ابزارهائی را برای حمایت از اصطلاحات و تعابیر فرهنگی گسترده باستانی و با ارزش خود نیز فراهم نمایند که این تعابیر و اصطلاحات استعاره و کنایه ای مبنی بر وجود و هویت آنها است و در حقیقت چیزی است که جوهره اصلی و ماهیت ممیزه هر فرهنگ از همسایگان خارج از مرز خود یا دنیای خارج می باشد . همچنین حمایت از تولیدکنندگان صوت و سازمانهای پخش صدا و تصویر کمک می کند که اساس و شالوده ای برای صنایع ملی ایجاد شود تا قادر به انتشار اصطلاحات فرهنگی ملی درون کشور و شاید به صورت مهمتر در بازارهای خارج از کشور گردد، شهرت و عمومیت خارق العاده چیزی که امروزه به عنوان (موسیقی جهان ) 1 نامیده می شود این امر را به وضوح به اثبات می رساند که چنین بازارهائی وجود دارد لیکن همواره این چنین نیست که منافع اقتصادی حاصل از بهره برداری چنین بازارهائی به کشوری برگردد که تعابیر و اصطلاحات اصالتا" متعلق به آن است . به طور خلاصه ، حمایت از حقوق وابسته می تواند دربردارنده دو هدف باشد : هدف اول حفظ فرهنگ ملی و هدف دوم فراهم آوردن وسیله ای برای بهره بردارئی تجاری سودمند و پر معنی از بازارهای بین المللی .
62- منافع کشورهای در حال توسعه در حمایت از حقوق وابسته از حمایت فولکلور فراتر رفته و وارد قلمرو توسعه و تجارت بین الملل می شود 0 امروزه ، حوزه یا قلمروی که یک کشور از حقوق مالکیت معنوی حمایت می کند به طور روز افزون و اجتناب ناپذیر باحدود امکانات موجود آن کشور جهت منتفع شدن از سطوح در حال گسترش سریع تجارت بین الملل درکالاها و خدماتی که به وسیله چنین حقوقی حمایت شده اند ، مقید گردیده است . به عنوان مثال ، نقطه عطف یا نقطه تلاقی 2 مخابرات تلفنی و غیره از مسافات دور و اجزاء و سازمانهای رایانه ای که فوقا" بدان اشاره شد منتج به سرمایه گذاری بین المللی در بسیاری از بخشهای اقتصاد کشورهای در حال توسعه منجمله در بخش مالکیت معنوی (البته نه فقط محدود به این مورد) خواهد شد ، یا فقدان تعهد سیاسی در حمایت از حقوق مالکیت معنوی به سهولت کنار گذاشته خواهد شد 0 بدین ترتیب حمایت از حقوق وابسته بخشی از تصویر بسیار بزرگتری شده و برای مشارکت در نظام متجلی شده تجارت و سرمایه گذاری بین المللی که توصیف کننده و بیانگر قرن آینده (قرن حاضر ) خواهد بود پیش شرط ضروری و لازمی گردیده است .

منبع:http://www.ghavanin.ir/PaperDetail.asp?id=524